کاشی‌ما ۱۳ بهمن ۹۷

کاشی‌ما

کاشی‌های زندگی ما

داود علیزاده

قهرمان‌های رمان‌های کلاسیک را نباید دست‌کم گرفت. آن‌ها نسخه شخصیت‌های درونی  انسان‌ هستند. آن‌ها به‌خوبی نشان می‌دهند که  درون هرشخص دون‌کیشوتی متوهم، آبلوموفی تنبل، هولدنی سرکش، راسکولنیکفی روانکاو، ژان‌وال‌ژانی تواب و… وجود دارد؛ اما یکی از شخصیت‌ها حال دیگری دارد. غیراز اینکه شخصیت‌اش شبیه به نسخه درونی انسان‌ها باشد؛ موقعیت‌اش شبیه به موقعیت همه انسان‌هاست.

همه آدم‌ها شبیه رابینسون کروزوئه در جزیزه‌ای اسیر شده‌اند. حتی اگر خودشان از اسارت‌شان خبر نداشته‌باشند. اصلی وجود دارد. شما دیر یا زود به موقعیتی که در آن گرفتار شده‌اید، عادت می‌کنید و اصلی دیگر در ادامه‌اش وجود دارد. عادت‌ها به سادگی تغییر نمی‌کنند! جزیزه هر کسی می‌تواند: چرخه روزمرگی باشد، رابطه‌ای باشد که دیگر برایش جذاب نیست. شغلی که دوستش ندارد. مکانی که نمی‌خواهد آنجا باشد، حال افسرده‌ای که در آن غرق است و…

همیشه دو راه وجود دارد. یا ماندن در جزیره و عادت کردن یا دل زدن به دریا به امید نجات. تضمینی وجود ندارد که دل به دریا زدن فرد را به کشتی یا جزیره دیگری برساند؛ اما ماندن در جزیره یک تباهی تضمین شده است.

شب اول سربازی، از کشیدن پتوی چرک و کهنه‌ای ابا داشتم که روی تخت رها شده بود؛ اما شب زمستانی اقلید آن‌قدر سرد بود که بدون پتو سر کردن محال بود. پتو را تا سینه کشیدم و جوری که بوی ناخوشایند آن زیاد به مشامم نخورد. چفیه را دور صورتم پیچاندم. از اینکه  دیگران راحت پتوی‌شان را روی سر کشیده بودند تعجب می‌کردم. حس اینکه نمی‌دانستم قبل از من چه کسانی در این پتو  با چه حالی و تنی خوابیده‌اند ناخوشایند بود.

تا سه روز اول از خودت غذای پادگان امتناع می‌کردم. اینکه شایع بود در غذا کافور ریخته‌اند، سالن غذاخوری را برایم شبیه غسالخانه می‌کرد؛ اما انسان‌ها عادت می‌کنند. همه چیز عادی می‌شود. کافی بود از سرمای شبانه اقلید در خود مچاله شوم. سرماخوردگی هم به این حال اضافه شود.

اجبار آهسته آهسته مثل شعله سخت‌ترین فلزات را هم ذوب می‌کند و انسان مگر چقدر طاقت دارد؟ چقدر اراده دارد؟ گیرم که داشته باشد برای چه؟ آخرش تن دادم و پتو را روی صورتم کشیدم. خوراکی‌هایی که داشتم تمام شد و آخرش دل دادم و بعد از سه روز از تاب گرسنگی غذای سلف را بددلانه خوردم.

حالا شاید دوباره برایم تصور خوردن آن غذا و خوابیدن در آن تخت محال باشد؛ اما در آن مدت چنان عادت کردم که برای خوردن غذای اضافه دوباره در صف می‌ایستادم. زور اجبار که برود کنار، دیر یا زود همه به آن حالی که بزرگ شده‌اند برمی‌گردند. این زور اجبار است که در شب امتحان دانشجویی را به ساعت‌ها مطالعه وا می‌دارد. فصل امتحانات که بگذرد همه چیز تمام می‌شود. همه چیز برمی‌گردد به همان روال و قاعده قبل.

روزنامه بامداد جنوب ۱۳ بهمن ۱۳۹۷ ستون کاشی‌ما داودعلیزاده

نوشته‌های مشابه

  • کاشی‌ما (۹)

    آدم زودباوری هستید یا دیرباور؟ اهمیتی دارد؟ بعضی افراد ساده‌اندیش هستند و زودباور… به‌محض شنیدن هر چیزی آن را باورمی‌کنند و دسته دیگر، به‌سادگی تن به پذیرش هر پدیده‌ای نمی‌دهند. بحث ارجحیت و تمایز زودباور و دیرباوری نیست. حرف و حدیث مسائلی است که حتی ساده‌اندیشان نیز از پذیرش آن به سادگی سرباز می‌زنند؛ چه برسد به آدم‌های دیرباور که برای باور هر چیز، هزار و یک دلیل و نشانه طلب می‌کنند.

  • این آدم‌ها، شماره۱: فیروز!

    اگر ذهن آدمی را حلاجی کنند در آن شخصیت‌های بسیاری پدیدار می‌شود. شخصیت آدم‌هایی که در گذشته با آن‌ها روبرو شده‌ایم. افرادی که اکنون با آن‌ها در ارتباط هستیم و کسانی که در دوست داریم در آینده با آن‌ها ملاقات کنیم. آدم‌های زنده و مرده و گاه خیالی… در این دسته من قصد دارم؛ روایت…

  • گفت‌وگو با «لاله زارع» درباره «انجمن نویسندگان عامه‌پسند»

    گروهی از نویسندگانی هستند که از اول تکلیفشان با خودشان و مخاطب مشخص است. کتابی می‌نویسند که خودشان می‌دانند چه نوشته‌اند، ناشر می‌داند چه چیزی را چاپ می‌کند و در نهایت هم خواننده می‌داند چه چیزی را می‌خرد.

  • گفت‌وگو با فروغ آذر نویسنده کتاب« هیچ‌کس نمی‌آید»

    در سال جاری «فروغ آذر» مجموعه داستان کوتاه «هیچ‌کس نمی‌آید» را به همت نشر «ری‌را» منتشر کرده است. اکثر داستان‌های آذر بر محور دغدغه‌های زنان است که در لایه‌های ذهن شلوغ؛ اما تنها و یگانه شخصیت‌ها می‌گذرد. دیگر وجه بارز داستان‌های وی، نوعی نگاه نوستالژیک به پدیده‌هاست که در گذر زمان دیگر در دسترس نیستند و شخصیت‌ها با تمسک جویی به نشانه‌هایی در دل موسیقی و مکان‌های خاطره‌انگیز و … تمام تلاش خود را به کار می‌گیرند تا از پس ذهن حال‌گریز خود برآیند. مجموعه داستان «هیچ‌کس نمی‌آید» شامل ۲۱ داستان کوتاه است و نام کتاب نیز برگرفته از نام داستان نهایی این مجموعه است. گفت‌وگویی را با این بانوی نویسنده صورت دادیم که شما را به خواندن آن در ادامه دعوت می‌کنیم.

  • ناطوردشت، هولدن و نسل حاضر

    فیلم یاغی دشت درباره زندگی سالینجر پیرامون نگارش کتاب ناطوردشت است. مدتی قبل صدمین سال تولد سالینجر بود. زمانی که ناطوردشت را خواندم مثل خیلی‌ها شیفته سالینجر شدم. هولدن را دوست داشتم. بعد متوجه شدم که ناطوردشت و شخصیت هولدن بین هم نسلانم به‌شدت محبوب است؛ اما چرا؟ چرا ضدقهرمانی باید شخصیت محبوب نسلی شود؟ هولدن شخصیتی است که در عمرش موفقیتی کسب نکرده است، بااین‌حال همچنان به جهان نگاه عاقل اندر سفیه دارد. با همه بی‌دست و پایی‌اش همچنان گستاخ است و بی‌پروا دلش می‌خواهد به همه‌چیز دست‌درازی کند. می‌داند از درون حقیر است. از بیرون هم حقیر دیده می‌شود؛ اما ظرافت ماجرا در همین است، کسی که خودش می‌داند حقیر است و از بیرون هم حقیر دیده می‌شود چرا باید گستاخانه به همه جهان نگاه عاقل اندر سفیه داشته باشد؟ مثل کسی که می‌داند شنا بلد نیست. می‌داند آب عمیق است؛ اما با این احوال سعی می‌کند با غرور روی آب راه برود. تاوان چنین تفکری، چیزی جز غرق شدن نیست.

  • کاشی‌ما (۱۴)

    عموم مردم فکر می‌کنند که انتخاب‌های احساسی آن‌ها برآمده از درونشان است. ندایی جادویی که از قلب تپنده سرزده است و مدار منطقی عقل هم از مهارش عاجز است. به‌طور مثال وقتی کسی، دیگری را دوست دارد و آن را زیبا می‌پندارد، تأکید همه‌جانبه بر احساسات خود دارد. مثال ساده اینکه افراد تصور می‌کنند خودشان معشوق را انتخاب کرده‌اند یا برای دوست داشتن آن برگزیده‌شده‌اند. حال اینکه حقیقت چیز دیگری است. دوست داشتن هر چیزی برآیند مکانیسم پیچیده‌ای است که پارامترهای مختلفی بر آن اثر گذاشته است. اگر کمی عاشقانه‌های شاعران گذشته مرور شود، تغییر ملاک‌های زیبایی در ادوار مختلف به‌وضوح دیده می‌شود.

یک دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *