آداب بی‌قراری یعقوب یادعلی (گریز از کسالت عصر جمعه)

restlessness

وبلاگی داشتم که تا همین مدت قبل در آن می‌نوشتم. البته کسی از دوستان سراغش را نداشت. مهجور بود و متروکه. آن قدر که آخرش خودم هم درش را تخته کردم و فاتحه‌اش را خواندم. اما الان که خواستم اینجا چیزی بنویسم یاد یکی از پست‌هایی افتادم که در آنجا نوشته بودم. بعد از بازنشستگی بابا بود. عادت نداشتم که مدام از صبح تا شب بابا را در خانه ببینم. ناخودآگاه احساس می‌کردم وقتی بابا تمام روز در خانه هست جمعه است. اسم این حالت را گذاشته بودم «جمعه‌پنداری» .

البته دیروز واقعاً جمعه بود و کسالت غروب جمعه دست از سرم برنمی‌داشت . این شد که خواستم یکی از رمان‌هایی را که مدت‌ها گذاشته بودم کنار بخوانم. هرچند در کل عادت ندارم  رمان‌های تازه منتشرشده را بخوانم. مگر اینکه کار خاصی باشد. صبر می‌کنم حداقل یک سال از آن بگذرد. رمان‌های جنجالی را تا چند سال بعد هم نمی‌خوانم. می‌گذارم کاملاً فضای برانگیخته، فروکش کند. یادم هست مثلاً کافه پیانو را … یا قهوه سرد آقای نویسنده … یا دا… همه این‌ها را با تأخیر خوانده‌ام. حس می‌کنم این‌طور قضاوت بهتری خواهم داشت یا حداقل بی‌طرفانه‌تر سراغ اثر می‌روم. از همین جهت آداب بی‌قراری هم ماند که بعدها بخوانم و نشد تا همین دیروز

در کل رمان متوسطی بود. فصل اول خوب بود. فصل دوم رمان را کاملاً زده بود زمین… و فصل سوم هر چه تلاش کرده بود کار را جمع‌وجور کند از پسش برنیامده بود. رمان در فضایی بین خیال و واقعیت در رفت‌وآمد است. قصه رمان‌هایی  ازاین‌دست را نمی‌شود خلاصه گفت. دشوار است؛ اما در این حد  برای آشنایی بگویم: مهندسی کامران خسروی اهل اصفهان در حوالی کوه دنا در استخدام آبخیزداری است. او همسرش فریبا را به همراه خود به آنجا برده است؛ اما بعد از چهار سال زندگی؛ بالاخره همسرش تاب نمی‌آورد و به قهر برمی‌گردد به اصفهان… مهندس انتقالی می‌گیرد، خانه‌اش را می‌فروشد و می‌خواهد به اصفهان برود اما اینجاست که نقشه‌های شومی در سرش شکل می‌گیرد. نقشه‌هایی که بارها در ذهنش دوره می‌شود تغییر می‌کند و مدام مرز خیال و واقعیت را طی می‌کند. خواننده در شک و شبهه می‌ماند که کدام نقشه در واقع رخ داده و کدام در حد خیالات مانده است. تصادف خودش، خودکشی، قتل کارگری که همراه برده… کشته شدن به دست کارگر و…

آداب بی قراری از رمان‌های حرف و حدیث دار دهه هشتاد به حساب می‌آید. از آخرین نسل از رمان‌هایی که در دوران خاتمی مجور انتشار یافتند. جایزه هوشنگ گلشیری در دوره پنجم را هم گرفت؛ اما حرف و حدیثش حکایت دیگری بود اینکه نویسنده به خاطرش به زندان رفت. آن‌هم به خاطر خیالات مخدوش راوی… اتهام نویسنده توهین به قوم لر بود. من توهینی ندیدم یا وهنی علیه قوم لر. حالا چرا باید به آن‌ها برخورده باشد این هم از آن ماجراهایی است که فقط در ایران می‌توانید ببنید یا بشنوید. اینکه یک نویسنده را به خاطر خیالات راوی رمانش…محکوم کنند و به زندان بی اندازند. هرچند گویا بعدها یعقوب یاد علی تبرئه شده بود؛ اما جنجال‌های سال ۸۵ سر این رمان ثبت است بر جریده روزگار…

گفته شده بخشی از رمان که به رابطه کامران و تاجماه ( زنی ایلیاتی که برای نظافت به کمپ مهندس رفت و آمد دارد.)  پرداخته به‌عنوان توهین به قوم لر تلقی شده است. یکی از مثال‌هایش پاراگرافی است که در ادامه آورده‌ام.

«تا می‌توانست غلغلکش داد، از غش و ریسه رفتن‌هاش حظ کرد و اهمیت نداد به جیغی که یکی از بچه‌ها کشید. تاجماه خنده‌اش را برید، گفت: «نه یه‌وخ بچه‌ها…» و نگاه کرد به در.

بلند شد چفت در را انداخت، برگشت نشست کنارش و بوی دوده و شیر تازه را حس کرد. گفت: «لباس‌هاتو کی خریدی؟»

تاجماه لباسش را جمع کرد و خواست سینه‌اش را بپوشاند. دستش را گرفت: «دلت می‌خواد برات لباس بخرم، با یه سینه‌ریز طلا؟»

سرش را بالا گرفت، با شرم خندید: «علی‌سینا ایگو گرانه»

پشت دستش را بوسید: «می‌خرم برات»

نفهمید چرا یاد سینه‌بند فریبا افتاد که همیشه با باز کردنش مشکل داشت.

سینی چای دست‌نخورده ماند روی جاجیم.» (یعقوب یادعلی:۳۶)

به نظرم فصل اول رمان ارزش خواندن دارد. اگر مابقی فصل‌ها را هم کسی نخواند چیزی را از دست نداده است. حتی در ذهنش راحت‌تر رمان را درک می‌کند.

آداب بی‌قراری، یعقوب یاد علی، انتشارات نیلوفر. ۸۳

لینک پیشنهادی

آداب بی‌قراری، یک دیوانگی زیبا، مریم رئیس دانا

نوشته‌های مشابه

  • اما… اگر…

    کریستف کلمب تنها یک فکر به ذهنش رسید.  حالا که زمین کروی است پس اگر به سمت غرب حرکت کند در نهایت به شرق خواهد رسید. به هندوستان پر رمز و راز. برای همین از پادشاهی کاستیل ناوگان کشتیرانی  گرفت و مسافرتش را شروع کرد تا با حرکت به سمت غرب از شرق اسرار آمیز  سر در بیاورد؛ اما ناخواسته در سال ۱۴۹۲ پای در راهی گذاشته بود که در امتدادش قاره جدیدی را کشف کرد. هرچند تا زمان مرگش هیچ وقت متوجه نشد که قاره جدیدی را کشف کرده است و البته هنوز مانده بود تا آمریگو وسپوچی بیاید و بگوید که سرزمینی که شما رفتید شرق اسرارآمیز نیست بلکه غرب جدید است.

    این تنها قصه های شرقی نیست که اما و اگر دارد، حتی در وقایع غربی هم همیشه جای یک افسوس باقی می‌ماند.  جای یک اما  و اگر… اگر  کریستف کلمب دانسته بود که قاره جدیدی را کشف کرده است، حالا شاید به قاره آمریکا می‌گفتند کلمبیای شمالی و جنوبی! شاید زندگی صرف یک فعل شرطی است که بدجور هم قیدش رعایت می شود. اگر چنین بود اگر چنان بود اگر…

  • حال خاطره‌ها

    «حالی خوش باش و عمر بر باد مکن» سخنی از خیام در هزار سال پیش، کسی به‌اندازه خیام بر غنیمت شمردن «اکنون» اصرار نکرده است. خیام خوب می‌دانست در سرزمین مردمان خاطره‌باز زندگی می‌کند. جایی که پاس‌داشت اکنون، برای غنیمت شمردن حال نیست؛ بلکه تلاش بلاهت‌واری است برای سربلندی در ساحت خاطره… تا اگر در آینده، گذشته را مرور کردند به خودشان و دیگران اثبات کنند خاطره‌های خوبی دارند. آن‌ها هزینه و زحمت تشریفات و مراسم را می‌پردازند، هزینه و زحمت سفر را به جان می‌گیرند و با تأکید بر ثبت لحظه‌لحظه آن با عکس و فیلم، می‌خواهند در آینده شرمسار ذهن خاطره‌باز خود نباشند. پس خاطره‌بازی خوب نیست؟ اما …

  • راهنمای مردن با گیاهان دارویی عطیه عطارزاده

    این کتاب در نگاه اول آیتم‌های جلب مخاطب را دارد. نامی اغواگر، راوی غیرمعمول و قصه‌ای مرموز، راوی نابینا از طریق آشنایی‌زدایی از محیط پیرامون خود، جهان دیگری را به خواننده نشان می‌دهد و در این کار  موفق است؛ هرچند به‌وقت مطالعه برای مخاطب فضاهای آشنای دیگری نیز تداعی می‌شود. سکانس‌هایی از فیلم بید مجنونی مجید مجیدی و نوعی هم‌آوایی رمان با این فیلم… برای مثال معماری خانه یوسف و خانه دخترک شبیه به هم هستند، بعضی دیالوگ‌ها و به‌خصوص نامه مرتضی به یوسف در فیلم را می‌توان در متن رمان بازخوانی کرد. در فیلم همسر یوسف برای قهر به کاشان می‌رود و در رمان دخترک برای قهر درخواست رفتن به کاشان دارد. لحظه بینایی یوسف در فیلم مواجه او با پنجره اتاق بیمارستان است و دختر رمان نیز در وقت بینایی با پنجره چالش دارد. در فیلم یوسف برای عمل به فرانسه می‌رود و در بیمارستانی عمل می‌شود که فضای سبز دراماتیکی دارد. در رمان نیز دخترک برای عمل به برلین می‌رود و اتفاقاً توصیف او از حوالی برلین بعد از بینایی شباهت بسیاری به مکان‌های مورد اشاره در فیلم دارد.

    البته به این متریال باید کمی از الایام طه حسین و رمان کوری ساراماگو، بوف کور، شعر دلم برای باغچه می‌سوزد فروغ را هم اضافه کنیم.

    هر رمانی بدون شک ترکیبی از آثار دیگر در دل خود دارد و این رمان هم استثنا نیست. عطارزاده در این رمان منطق روایی دخترکی نابینا را تقریباً خوب از آب درآورده است هرچند این منطق گاهی از دستش خارج‌شده که قابل اغماض است. برعکس متنی که پشت کتاب نوشته‌شده است. من به تجربی و نوگرا بودن اثر اعتقادی ندارم و آن متن را تنها دستمایه اغوای مخاطب برای خرید رمان تلقی می‌کنم. همین اتیکت تجربی و نوگرا بودن و ساختار گریزی را مانعی می‌دانم که منتقد را از بیان نقصان روایت و ساختار بر حذر دارد.

  • کاشی‌ما ۵

    «رابطه یک‌طرفه» در ظاهر اصطلاحی غلط است. رابطه از نفس ارتباط می‌آیند درحالی‌که یک‌طرفه بودن این ارتباط را نقض می‌کند. ترکیبی متضاد و غیرممکن؛ اما نکته در این است که در اصل رابطه یک‌طرفه، رابطه فرد عاشق است با آینده توهمی خودش، نه با معشوق که او را پس‌زده است. برای همین نجات او، نه به دست معشوق بی‌خبر و ناخواسته است و نه دست دیگران… تنها راه نجات، دست کشیدن از آینده توهمی است که تخیلات تنهایی آن‌ها را خلق کرده است.

  • دست‌های خالی و سرنوشت‌های مبهم

    کودکان فکر می‌کنند پدرشان از همه قوی‌تر است؛ اما خیلی زود این تصور در هم شکسته می‌شود. هر کسی در زندگی‌اش می‌تواند این صحنه را به یاد بیاورد، زمانی که برای اولین بار متوجه شد که پدرش قوی‌ترین نیست. ماجرا را دراماتیک نکنیم؛  اگر همچنان بگوییم هنوز پدرمان قوی‌ترین مرد روی زمین است، خدشه‌ای بر چهره حقیقت وارد نخواهد شد و از تلخی ماجرا، چیزی نمی‌کاهد. در زندگی حقایق بسیاری است که به مرور مجبوریم با آنها روبرو شویم. بپذیریم و باور کنیم. اینکه واقعاً معمولی هستیم و یکی مثل همه… اینکه دنیا بدون ما نیز خواهد چرخید بی‌هیچ کم و کاست… اینکه ما در مرکز جهان قرار نداریم. اینکه آدم‌های بسیاری در جهان چشم دیدن ما را ندارند بی‌آنکه به آنها بدی کرده باشیم و هزاران گزاره دیگر… همه این گزاره‌ها به نظر بدیهی می‌رسند. حتی فکر می‌کنیم که

  • زیر سایه سنگین شاهنامه

    در ذهنیت ایرانی شاهنامه چنان بر قله ادب حماسی نشسته است که تصور رقیبی برای آن از پس اذهان ستبراندیش بر‌نمی‌آید. از این رو، دیگر آثار حماسی در زیر سایه سنگین شاهنامه مهجور مانده‌اند. پژوهش‌ها در زمینه ادب حماسی معطوف به شاهنامه است. چنانکه به گواه سجاد آیدنلو بیش از شش هزار اثر پژوهشی در موضوع شاهنامه تدوین شده است. بحث برسر جایگاه و یا کیفیت شاهنامه نیست؛ بلکه منظور توجه به آثار مغفول و مهجور این سبک ادبی است. پنهان ماندن زاویه‌های دیگر ادبیات حماسی فارسی است که آثاری از برزونامه با شصت و پنج هزار بیت، طولانی‌ترین حماسه ایران (آیدنلو،۱۷:۱۳۸۸) تا دیگر آثاری چون بهمن‌نامه، بانوگشسب‌نامه، جهانگیرنامه، شهریارنامه، کک کوهزاد، کوش‌نامه و… از جمله آن‌هاست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *