کاشی‌ما ۵

«رابطه یک‌طرفه» مثل حرکت دیوانه‌وار در اتوبانی یک‌طرفه است. اگر شخص به‌شدت با ماشین روبرو تصادف نکند؛ حتماً به دیگری برخورد خواهد کرد. شاید هم مجبور شود از ترس برخورد با دیگران از جاده منحرف شود یا باعث شود کسانی که از روبرو می‌آیند منحرف شوند. رابطه یک‌طرفه بی تقاص نیست. بی هزینه نیست. بی تاوان نیست و کسی که در این جاده قدم می‌گذارد به‌جایی نمی‌رسد.
در ذهن افرادی که درگیر رابطه یک‌طرفه‌اند، چند گزاره حاکمیت دارد. گزاره‌هایی آزاردهنده که در تقلای ذهن آشفته فردی به سؤالات بی‌جواب مبدل می‌شود. مثلاً از دیگران چه کم دارم؟ یا همان‌طور که سهراب می‌گوید: «گل شبدر چه کم از لاله قرمز دارد؟» آن‌قدر این سؤال در ذهن تکرار می‌شود که فرد عزت‌نفسش را از دست می‌دهد. آن‌وقت خودش را حقیر می‌بیند و با خودش می‌گوید: «و چرا در قفس هیچ‌کسی کرکس نیست؟» فرد در ذهنش تصویری که از خویشتن دارد، نخواستنی‌ترین موجود زمین است و بحران زمانی به اوج می‌رسد که دیگری را در کنار آن معشوق بی‌توجه ببیند. آن‌وقت است که آتش‌به‌جانش می‌افتد. نمک به زخمش پاشیده می‌شود. داغ دلش تازه می‌شود. محتشم کاشانی گفته بود:
با رقیب آمد و این غم‌کده را در زد و رفت/در نزد آتش غیرت به دلم در زد و رفت
در رابطه یک‌طرفه عاشق محروم، عتاب معشوق را می‌بیند و صمیمیت مرموز عاشق با دیگران را.
در ذهن او عاشق با همه خوب است جز با او! این روایت کسی است که عشقش را ابراز می‌کند. گاهی عاشق شهامت ابراز عشقش را هم ندارد. در تاریکی نشسته است و بی‌آنکه معشوق بداند، او و رابطه‌هایش را زیر نظر می‌گیرد. حسرت می‌خورد و در خود می‌پیچد و بی‌آنکه دیگر متوجه باشد با توهماتش هم‌دست می‌شود تا داستان‌های خیالی بسازد و آینده‌ای از نطفه ابلق را در ذهن تداعی کند.
در عشق یک‌طرفه، عاشق محروم از گذشته بی اقدام یا پس‌خورده خود شرمسار است و مدام خودش را سرزنش می‌کند. از حال حرص می‌خورد چون معشوق را با دیگران دیده یا خودش را نمی‌تواند در کنار او ببیند؛ اما آینده حکایت دیگری دارد. او در تخیل خودش، آینده را روشن و با معشوق در وصل می‌بیند. این توهم بسته‌شده از نطفه پندارهای بی‌سرانجام، همان زنجیری است که نمی‌گذارد عاشق دست از عشق بی‌فرجام خود بکشد و از رابطه یک‌طرفه بیرون بیاید.
«رابطه یک‌طرفه» در ظاهر اصطلاحی غلط است. رابطه از نفس ارتباط می‌آیند درحالی‌که یک‌طرفه بودن این ارتباط را نقض می‌کند. ترکیبی متضاد و غیرممکن؛ اما نکته در این است که در اصل رابطه یک‌طرفه، رابطه فرد عاشق است با آینده توهمی خودش، نه با معشوق که او را پس‌زده است. برای همین نجات او، نه به دست معشوق بی‌خبر و ناخواسته است و نه دست دیگران… تنها راه نجات، دست کشیدن از آینده توهمی است که تخیلات تنهایی آن‌ها را خلق کرده است.

انتشار در بامداد جنوب یازدهم اسفند ۹۷

http://bamdad24.ir/fa/news/13344

نوشته‌های مشابه

  • راهنمای مردن با گیاهان دارویی عطیه عطارزاده

    این کتاب در نگاه اول آیتم‌های جلب مخاطب را دارد. نامی اغواگر، راوی غیرمعمول و قصه‌ای مرموز، راوی نابینا از طریق آشنایی‌زدایی از محیط پیرامون خود، جهان دیگری را به خواننده نشان می‌دهد و در این کار  موفق است؛ هرچند به‌وقت مطالعه برای مخاطب فضاهای آشنای دیگری نیز تداعی می‌شود. سکانس‌هایی از فیلم بید مجنونی مجید مجیدی و نوعی هم‌آوایی رمان با این فیلم… برای مثال معماری خانه یوسف و خانه دخترک شبیه به هم هستند، بعضی دیالوگ‌ها و به‌خصوص نامه مرتضی به یوسف در فیلم را می‌توان در متن رمان بازخوانی کرد. در فیلم همسر یوسف برای قهر به کاشان می‌رود و در رمان دخترک برای قهر درخواست رفتن به کاشان دارد. لحظه بینایی یوسف در فیلم مواجه او با پنجره اتاق بیمارستان است و دختر رمان نیز در وقت بینایی با پنجره چالش دارد. در فیلم یوسف برای عمل به فرانسه می‌رود و در بیمارستانی عمل می‌شود که فضای سبز دراماتیکی دارد. در رمان نیز دخترک برای عمل به برلین می‌رود و اتفاقاً توصیف او از حوالی برلین بعد از بینایی شباهت بسیاری به مکان‌های مورد اشاره در فیلم دارد.

    البته به این متریال باید کمی از الایام طه حسین و رمان کوری ساراماگو، بوف کور، شعر دلم برای باغچه می‌سوزد فروغ را هم اضافه کنیم.

    هر رمانی بدون شک ترکیبی از آثار دیگر در دل خود دارد و این رمان هم استثنا نیست. عطارزاده در این رمان منطق روایی دخترکی نابینا را تقریباً خوب از آب درآورده است هرچند این منطق گاهی از دستش خارج‌شده که قابل اغماض است. برعکس متنی که پشت کتاب نوشته‌شده است. من به تجربی و نوگرا بودن اثر اعتقادی ندارم و آن متن را تنها دستمایه اغوای مخاطب برای خرید رمان تلقی می‌کنم. همین اتیکت تجربی و نوگرا بودن و ساختار گریزی را مانعی می‌دانم که منتقد را از بیان نقصان روایت و ساختار بر حذر دارد.

  • پلاک ۱۰۷ سی و نیم

    رفتم بخوابم اما قبل از آن، تقویم روی میزم را ورق زدم. کی شده بود ۱۹ فروردین لعنتی، این روز را برای همه عمرم نه فراموش می‌کنم و نه به این سادگی‌ها می‌توانم ازش عبور کنم و بدتر اینکه شش سال از آن روز لعنتی گذشته است و انگار هنوز هیچ نگذشته است. شاید حتی…

  • کازابلانکا، عاشقانه‌ای برای تمام فصل‌‌ها

    دلم می‌خواست خودم را به دیدن یک فیلم کلاسیک دعوت کنم. گاهی وقت‌ها برای خودم کادو می‌خرم. به دیدن فیلم دعوت می‌کنم. کتاب می‌خرم. اما دیروز که با خودم قرار گذاشتم یک فیلم کلاسیک را ببینم. با گزینه‌های مختلفی روبرو بودم. در نهایت کازابلانکا را دوباره دیدم. لعنتی چرا این فیلم کهنه نمی‌شود. از آن عامه‌پسندهای دوست داشتنی است که بعد از حدود ۷۶ سال هنوز هم می‌شود نشست و تماشایش کرد و درگیرش شد. به خصوص کلوزآپ‌های اینگرید برگمن که نگاهی توام با عشق، تردید، ترس را یکجا القا می‌کند و آن سکانس درخشانی که اینگرید برگمن از سم می‌خواهد آهنگ قدیمی را دوباره برایش بنوازد.

  • «نقطه سرخط»: «خانواده پاسکوآل دوآرته» تنها رمان ترجمه شده از «سلا»

    «کامیلو خوسه سلا» (۱۹۱۶-۲۰۰۲) از جمله نویسندگان تاثیرگذار پس از جنگ‌های داخلی اسپانیا است. کارنامه این نویسنده اسپانیایی به طرز شگفت‌انگیزی متعدد و پربار است. چهارده رمان، سی و شش مجموعه داستان کوتاه، داستان بلند و جستار، ده مجموعه اشعار، سیزده سفرنامه، دو مجموعه خاطرات، چندین نمایشنامه و تعداد بسیاری نقد و مقالات … است. او دستی بر سیاست نیز داشت؛ اما عمده شهرت سلا جدا از جنجال آفرینی‌های سیاسی‌اش، مرهون رمان‌های اوست.

  • نقد مهم‌ترین رمان عربی قرن بیستم

    در «نقطه سرخط» این هفته، نقد شاهکاری که در ایران استقبال نشد.

    مهم‌ترین رمان عربی قرن بیستم

    آرمان‌شهر هر فرد کجاست؟ اگر به آن رسید و آنی نبود که تصور داشت؛ چه می‌شود؟ اگر اهداف مهم شخصی توهم باشد؛ چه برسر آن فرد می‌آید؟ در نقطه سرخط این هفته با این سؤالات به‌نقد یکی از شاهکارهای ادبیات داستانی عرب پرداخته خواهد شد.

     «موسم الهجره الی الشمال» از طیب صالح (۱۹۲۹-۲۰۰۹) نویسنده سودانی که در ایران با عنوان «موسم هجرت به شمال» با ترجمه رضا عامری، نشر چشمه، «فصل مهاجرت به شمال» با ترجمه مهدی غبرایی، نشر پوینده و «موسم هجرت به شمال» با ترجمه عطاالله مهاجرانی، نشر امید ایرانیان در سال‌های اخیر منتشرشده است.

  • آرایشگر محبوب من

    امروز یک سال از روزی می‌گذشت که تصمیم گرفتم آرایشگرم را عوض کنم. می‌دانم مرسوم نیست و کمتر کسی تمایل دارد مدام آرایشگرش را عوض کند؛ اما به هر حال امروز دوازدهمین آرایشگر را هم امتحان کردم. خوشبختانه آن‌قدر آرایشگاه زیاد شده که من شرمنده این مدل تنوع‌طلبی خودم نباشم. این آخری بی‌زبان‌ترین آرایشگری بود…

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *