کاشی‌ما (۷)

روزگاری شاملو در سخنرانی که در دانشگاه برکلی داشت، انگشت روی نقطه لغزنده و حساسی از درک گذشته گذاشت. او با اشاره به قدرت دربار و اینکه حجاران مستخدمان دربار بودند، تردیدی اساسی بر صداقت متون و کتیبه‌های باستانی وارد کرد. به واقع سنگ‌تراش درباری چگونه می‌توانست غیر از نظری که به اون حکم شده است بر کتیبه‌ها درج کند؟ شاهنشاه حکم کرده باشد من عادلم و من فرمانروا… آیا کسی بود که شهامت داشته باشد غیر از این را در دل سخت صخره حک کند؟ تاریخ‌نگاری نوین دیگر به چنین مدارکی برای درک گذشته وقعی نمی‌نهد. این آثار تنها جنبه هنری دارند و دلالت بر حضور و وجود… نه جنبه تاریخ شناسی.


آنچه برای تاریخ نگاری مدرن اهمیت دارد، نشانه‌های باستانی به جا مانده است. اینکه شاهی ادعای فتح سرزمینی را داشته است و حکایت فتح الفتوحش در کتابی نگارش شده باشد، اهمیتی ندارد. باید در آن سرزمین از آن دوران، نشانه‌هایی دال بر پیروزی شاه مذکور یافت شود وگرنه گزاره منتفی است.

برای درک بهتر از وضعیت جوامع، ادبیات و هنر بومی هر منطقه می‌تواند چون آینه‌ای انعکاس‌دهنده وضعیتی باشد که ذهن کنجکاو برای دست‌یافتن به درک آن تقلا می‌کند. برای درک سطحی از چنین گزاره عمیقی نیازی به تیزبینی زیادی نیست. کافی است کمی به موسیقی محلی اقوام دقت شود. شاهد این مسأله ریتم حماسی موسیقی نواحی مرزی است. این در حالی است که در نواحی مرکزی و با طبیعت مفرح‌تر، موسیقی ریتم غنایی می‌یابد! به همین نسبت در ادبیات نیز می‌توان مشخصه و مؤلفه‌های این انعکاس وضعیت زیستی را در بستر آثار شفاهی و مکتوب ادبی مشاهده کرد.

خراسان تاخت‌وتاز دیده، سرچشمه متون حماسی است. شیراز گل‌وبلبل دیده عاشقانه‌های سعدی و حافظ را دارد و اصفهان مینیاتوری صائب ریزبینی و نکته‌سنج… این قاعده‌ای حتمی نیست؛ بلکه سخن از یک روح کلی است که جغرافیا در کالبد هنر و ادبیات می‌دمد. این روح جامعه در تن هنر هنوز هم نمود دارد. سوپراستارهای سینما جلوه دیگری از این انعکاس روح جامعه هستند. دهه شصت جمشید هاشم‌پور با نقش‌های بتمن‌وارش سوپراستار جامعه‌ای بود که شعار مبارزه و جنگ در تاروپود اندیشه‌هایشان تنیده شده بود. دهه هفتاد و هشتاد سوپراستار سینمای ایران عاشق‌پیشه‌های شکست‌خورده بودند. همانند ابوالفضل پورعرب و فریبرز عرب‌نیا دوره مردهای مردد و زنان غمگین از عشق… دهه نود دوره دلقک‌هایی پوشالی! عصر توهم‌های مجازی و سلبریتی های مقوایی! عصر صفحه‌هایی با فالوورهای خریداری شده و لایک‌های گدایی… ما از جهان دوریم و در حسرت دیده شدن، نمودش می‌شود فریاد مرا ببین! مرا ببین!

نوشته‌های مشابه

  • گفت‌‌وگوی من  با «مقبوله آراس» مترجم ترکی اشعار فروغ

    بهانه گفت‌وگوی من با مقبوله آراس، انتشار کتاب ترجمه کامل اشعار فروغ فرخزاد با عنوان «باد مرا خواهد برد» است که به همت انتشارات معتبر «یاپی کردی» روانه ویترین کتابفروشی‌های ترکیه شده است. این انتشارات پیش از این، آثار «اورهان پاموک» نویسنده ترک برنده نول ادبیات را منتشر کرده بود. آراس مترجم آثار برجسته ادبیات داستانی چون آثار هدایت، ساعدی، درویشیان و … است.

  • عجب عطر خوبی زده لعنتی!

    در صبح ابری یک روز پاییزی که تنه به بهار می‌زند. پنجره اتاقم را بازکرده‌ام. هوای خنکی به اتاق، ریز ریز سرک می‌کشد. دارم کتاب تقدیر مونا برزویی را می‌خوانم. دلم‌ می‌خواهد چند خطی از آن بنویسم. ترانه‌هایش حالم را به دورانی می‌برد که آن‌ها را  با صدای شادمهر، ابی، مهدی یراحی، احسان خواجه امیری، مهسا…

  • بررسی چالش‌های ادبیات کودک در گفتگو با زینب علیزاده لوشابی

    یکی از دلایلی که باعث شد نسل ما کتاب‌خواندن را جدی نگیرند؛ فقدان نگاه حرفه‌ای به حوزه ادبیات کودک در دهه‌های گذشته بود. حالا نویسندگان جدیدی پا به عرصه گذاشته‌اند که دغدغه‌شان خلق آثار حرفه‌ای برای کودکان است. «زینب علیزاده لوشابی» یکی از بااستعدادترین و خلاق‌ترین نویسندگان این حوزه است با کارنامه‌ای درخشان که امیدوارم گفتگوی امروز باعث شود مخاطبان با این نویسنده بیشتر آشنا شوند. این گفتگو در روزنامه بامداد جنوب امروز شانزدهم بهمن منتشر شده است.

  • گفت‌وگو با مترجم کتاب «ایستگاه یازده»

    پگاه صمدزاده مترجم خوش‌سلیقه در سال گذشته کتاب «ایستگاه یازده» را به فارسی ترجمه کرد و نشر نیماژ آن را به چاپ رساند. انتشار این کتاب از چندین نظر دارای اهمیت است. باید در نظر داشت که از این نویسنده موفق امریکایی (مندل) اثری به فارسی منتشرنشده بود و ترجمه ایستگاه یازده، این نویسنده را به مخاطب فارسی معرفی کرد.

  • من نویسنده نامنتشر حسین نوش‌آذر

    حسین نوش‌آذر نوشته بود:«وضع ما به موقعیتی کسی می‌ماند که فرصت گرانبهایی را در زندگی از دست داده و اکنون مدام می‌خواهد از آن فرصت سخن بگوید، غافل از آنکه هردم فرصت‌های تازه‌تری را از دست می‌دهد و سرانجام وقتی به خودش می‌آید، درمی‌یابد که سال‌های زندگی‌اش را از دست داده است. کی بود که دولت نهم سر کار آمد؟ از آن زمان تاکنون چند سال ما پیرتر شده‌ایم؟ از آن زمان تاکنون درباره سانسور چند مقاله نوشته‌ایم؟ از آن زمان تاکنون چند صد عنوان کتاب در محاق افتاده‌اند؟ از آن زمان تاکنون چند صد عنوان کتاب از روی نومیدی و درماندگی و بی‌انگیزگی نوشته نشده است؟»

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *